← सगळे सण

ज्या दिवशी उरलेला देश दसरा संपवतो त्या दिवशी कुल्लू खोऱ्यात तो सुरू होतो आणि सात दिवस चालतो. खोऱ्यातले गावदेव पालख्यांतून उतरून रघुनाथजींना भेटायला येतात.

कधी येतो

विजयादशमीपासून सात दिवस, ऑक्टोबरमध्ये. आश्विन पौर्णिमेला किंवा तिच्या लगेच नंतर संपतो.

फला पंचांग तुमच्या स्वतःच्या शहरासाठी नेमका दिवस सांगते; वरचे चांद्र आणि सौर नियम हेच ते गणितासाठी वापरते.

कथा

या खोऱ्याच्या दसऱ्यात रावण नाहीच. पहिल्या दिवशी काहीही जाळलं जात नाही आणि पुतळाही उभारला जात नाही; त्याऐवजी होतो तो देवतांचा मेळावा.

सतराव्या शतकात अयोध्येहून आणलेली रामाची मूर्ती रघुनाथजी हेच खोऱ्याचे प्रमुख देव; प्रायश्चित्त म्हणून राजा जगत सिंह यांनी त्यांची स्थापना केली. कुल्लूचे गावदेव — दोनशेहून अधिक, प्रत्येकाची स्वतःची पालखी, स्वतःचे वाजंत्री आणि देवतेच्या वतीने बोलणारा स्वतःचा गूर — आपापल्या गावांतून ढालपूर मैदानावर उतरून त्यांच्यासमोर हजेरी लावतात.

पालख्या कापड आणि चांदीच्या मुखवट्यांनी झाकलेल्या असतात, गावातले पुरुष त्या खांद्यावरून आणतात, काहीजण दोन-तीन दिवस चालत पोहोचतात. देव मैदानावर एकमेकांना भेटतात, आणि कोणी कुठे बसायचं, कोणी कोणाकडे जायचं हा क्रम सणापेक्षाही जुना आहे.

दिवस कसा साजरा होतो

  • पहिल्या दिवशी रघुनाथजींचा रथ दोरांनी मैदानभर ओढला जातो, भोवती सगळे देव जमतात. दोरावर हात ठेवणं हाच तिथे जाण्याचा अर्थ.
  • देव आठवडाभर मैदानावरच मुक्काम करतात, आणि त्यांच्याभोवती भरणारी जत्रा खोऱ्यातला वर्षातला सर्वात मोठा बाजार आहे.
  • रोज रात्री खोऱ्याचं स्वतःचं नृत्य आणि संगीत, आणि २०१७ पासून त्यांच्यासोबत एक आंतरराष्ट्रीय लोकोत्सवही.
  • शेवटच्या दिवशी देव बियास नदीच्या काठी जातात, काटे आणि गवताचा ढीग लंका दहन म्हणून जाळला जातो, आणि रघुनाथजी सुलतानपूरच्या आपल्या मंदिरात परततात.

पानात काय

धाम, खोऱ्याचं स्वतःचं बसून जेवायचं पान, पानांवर शिजवणारे बोटीच वाढतात: भात, दह्यातला हरभऱ्याचा मद्रा, खट्टा, आणि बेदाणे घातलेला गोड भात.

आणखी विजय आणि मुक्ती

फला पंचांग हा दिवस तुमच्या स्वतःच्या शहरात कधी येतो ते दाखवते — सूर्योदय, तिथी आणि पाचही अंगे, पृथ्वीवर कुठेही. पंचांग कसे चालते ते पाहा →