बोम्मै गोलू

कधी येतो

शारदीय नवरात्रीच्या नऊ रात्री, प्रतिपदेपासून विजयादशमीपर्यंत, सप्टेंबरअखेर किंवा ऑक्टोबरमध्ये. पायऱ्या पहिल्या सकाळी उभ्या राहतात आणि दहाव्या दिवसानंतर उतरतात.

फला पंचांग तुमच्या स्वतःच्या शहरासाठी नेमका दिवस सांगते; वरचे चांद्र आणि सौर नियम हेच ते गणितासाठी वापरते.

कथा

गोलू ही पूजा नाही, घरातलं प्रदर्शन आहे. विषम संख्येने पायऱ्या करून त्यावर कापड घालतात आणि घरातल्या बाहुल्या सर्वांना माहीत असलेल्या क्रमाने मांडतात: वरच्या पायऱ्यांवर देव, त्यांच्याखाली ऋषी आणि राजे, मग माणसं, प्राणी आणि गाव; पुढे जमिनीवर एखादी बाग, वरात किंवा क्रिकेटचा सामना मांडतात.

सर्वात जुनी जोडी मरपाच्ची बोम्मै, रक्तचंदनात घडवलेले एक स्त्री आणि एक पुरुष, मुलीला लग्नात दिले जातात आणि दरवर्षी नवे जोडले जातात. संग्रह वारशाने येतो, म्हणून एक गोलू त्या घराचं वय डोळ्यांसमोर ठेवतो.

देवापासून सामान्य माणसापर्यंत एकाच पायऱ्यांवरून उतरणं हेच याचं तर्कशास्त्र. म्हणूनच सर्वात खालच्या पायरीवर एखाद्या नेत्याची बाहुली किंवा रॉकेट उड्डाण असलं तरी कोणाला विचित्र वाटत नाही. तमिळनाडू याला बोम्मै कोलु म्हणतो, आंध्र बोम्मला कोलुवु, कर्नाटक गोंबे हब्बा.

दिवस कसा साजरा होतो

• पहिल्या दिवशी सर्वात वरच्या पायरीवर कलश ठेवतात आणि रोज संध्याकाळी पायऱ्यांसमोर दिवा लावतात.
• रोज संध्याकाळी बायका आणि मुलांना बोलावतात; ते मांडणीसमोर उभं राहून काहीतरी गातात आणि सुंडल, तांबूल, एखादी छोटी भेट — बहुधा आरसा किंवा फणी — घेऊन जातात.
• नऊही संध्याकाळी वेगळ्या डाळीचा सुंडल होतो, म्हणजे दुसऱ्यांदा येणाऱ्याला तीच गोष्ट मिळू नये.
• नवव्या दिवशी सरस्वती पूजेत पुस्तकं, लेखण्या आणि वाद्यं मांडणीसमोर ठेवतात; त्या दिवशी वाचलं जात नाही आणि वाजवलंही जात नाही.
• विजयादशमीला एक बाहुली कलती झोपवून सगळी मांडणी झोपवली जाते, मग बाहुल्या गुंडाळून वर्षभरासाठी ठेवल्या जातात.

पानात काय

रोज संध्याकाळी सुंडल, प्रत्येक वेळी वेगळी डाळ — हरभरा, चवळी, मूग, शेंगदाणा — आणि नवव्या व दहाव्या दिवशी पायसम, वडा आणि अप्पम.

आणखी विजय आणि मुक्ती