कार्तिक दीप

कधी येतो

तमिळ कार्तिगै महिन्यात ज्या दिवशी चंद्र कृत्तिका नक्षत्रात असतो — बहुधा कार्तिक पौर्णिमेच्या दुसऱ्या दिवशी, नोव्हेंबरअखेर किंवा डिसेंबरमध्ये. पंचांगे हा दिवस तिथीशी नव्हे तर नक्षत्राशी बांधतात.

फला पंचांग तुमच्या स्वतःच्या शहरासाठी नेमका दिवस सांगते; वरचे चांद्र आणि सौर नियम हेच ते गणितासाठी वापरते.

कथा

ब्रह्मदेव आणि विष्णू यांच्यात कोण मोठा असा वाद झाला. शिवाने वर आणि खाली अंत नसलेला अग्निस्तंभ होऊन तो सोडवला आणि त्याची टोके शोधायला सांगितले. विष्णू वराह होऊन खाली गेला आणि ब्रह्मदेव हंस होऊन वर; कोणालाही टोक सापडले नाही, आणि विष्णूने ते मान्य केले तर ब्रह्मदेवाने खोटे सांगितले.

तिरुवण्णामलैची टेकडी हाच तो स्तंभ, थंड होऊन खडक झालेला असे मानतात. या रात्री शिखरावर तुपाच्या मोठ्या कढईत ज्योत पेटवली जाते, जी कित्येक दिवस जळते आणि मैलांवरून दिसते.

खाली दारांत ठेवलेले दिवे तोच अग्नी, घराच्या मापात — तमिळ मुलखातला सर्वात जुना दिव्यांचा सण, तिथल्या साहित्यात दिवाळीपेक्षाही जुना.

दिवस कसा साजरा होतो

• संध्याकाळपासून प्रत्येक उंबरठ्यावर, भिंतीवर आणि खिडकीत मातीच्या दिव्यांची रांग ठेवून रात्रभर तेवत ठेवली जाते.
• तिरुवण्णामलैत पहाटे देवळाच्या आत भरणी दीपम आणि अंधार पडल्यावर अरुणाचलाच्या शिखरावर महादीपम.
• भाविक टेकडीभोवती चौदा किलोमीटर अनवाणी रात्रभर चालतात — गिरिवलम.
• पोरि उरुंडै — गुळात लपेटलेल्या लाह्यांचे लाडू — आणि अप्पम या दिवशी केले जातात.

आणखी दिव्यांचे सण