બતુકમ્મા

ક્યારે આવે છે

મહાલય અમાસથી દુર્ગાષ્ટમી સુધી નવ દિવસ, સપ્ટેમ્બરના અંતે કે ઓક્ટોબરમાં. નવરાત્રિથી એક દિવસ પહેલાં શરૂ થાય છે અને તેનાથી બે દિવસ પહેલાં જ પૂરો થઈ જાય છે.

ફલા પંચાંગ તમારા પોતાના શહેર માટે ચોક્કસ દિવસ કહે છે; ઉપરના ચંદ્ર અને સૂર્યના નિયમો જ તે ગણતરી માટે વાપરે છે.

કથા

બતુકમ્મા એટલે જીવ, મા. ગોઠવેલો એ ફૂલોનો શિખર જ દેવી છે: પિત્તળની થાળીમાં થર પર થર ફૂલ, ઉપર જતાં નાનાં થતાં જાય, અને સૌથી ઉપર ગૌરી તરીકે હળદરનો એક શંકુ. સવારે ઘરે ગોઠવીને સાંજે બહાર લાવવામાં આવે છે.

ઋતુ જ આને શક્ય બનાવે છે. વરસાદ હમણાં જ થંભ્યો હોય, તળાવ ભરાયેલાં હોય, અને વાવેતર વગરની જમીન ગુનુગુ, તંગેડુ, ગલગોટા અને કમળથી ભરાઈ જાય. આ એવાં ફૂલ છે જે કોઈ વાવતું નથી અને કોઈ વેચતું નથી; વરસાદ જે મૂકી ગયો તેમાંથી ગૂંથેલો આ ઉત્સવ છે.

નવેય દિવસનું પોતાનું નામ અને પોતાનો નૈવેદ્ય છે, પહેલા દિવસની એંગિલી પૂલા બતુકમ્માથી નવમા દિવસની, સૌથી મોટી, સદ્દુલા બતુકમ્મા સુધી. ૨૦૧૪માં તેલંગણાએ તેને રાજ્યનો ઉત્સવ બનાવ્યો.

દિવસ કેવી રીતે ઊજવાય છે

• સાંજે શેરીની સ્ત્રીઓ પોતપોતાની બતુકમ્મા એક આંગણામાં મૂકીને, તેની આસપાસ ફરતાં તાળી પાડીને ગાય છે. કોઈ વાદ્ય નથી; તાળી જ તાલ છે.
• જેમ જેમ વધુ સ્ત્રીઓ આવે તેમ વર્તુળ મોટું થતું જાય, ગીતો રાત સુધી ચાલે. એ ગીતો કોઈએ લખી રાખ્યાં નથી, માથી દીકરી સુધી પહોંચેલાં છે.
• નવમી સાંજે બતુકમ્માને સરઘસમાં તળાવે, વોંકળે કે હુસેન સાગરે લઈ જઈને પાણીમાં વહેતી મૂકે છે; ફૂલ પાણીનાં જ થઈ જાય છે.
• વહેતી મૂકતાં પહેલાં ઉપરની હળદરની ગૌરી ઉતારી લે છે, અને સ્ત્રીઓ એકબીજીને લગાડે છે.
• કુંવારી છોકરીઓ તેની આગલા અઠવાડિયે બોડ્ડેમ્મા રમે છે, માટી અને ફૂલની; બતુકમ્મા શરૂ થવાના દિવસે તે પૂરી થાય છે.

થાળીમાં શું

મલીદા, રોટલી ગોળ અને ઘીમાં મસળીને, અને સત્તુપિંડી. દિવસોનાં નામ જ નૈવેદ્ય છે: પલાળેલા ચોખા, ગોળવાળી મગની દાળ, તલ, અને છેલ્લા દિવસે પાંચ પ્રકારના સદ્દી ભાત — દહીં, આમલી, લીંબુ, નાળિયેર અને તલ.

વધુ વિજય અને મુક્તિ