દશેરા (વિજયાદશમી)

ક્યારે આવે છે

આસો સુદ દશમ, નવરાત્રિની નવ રાત પછીનો દિવસ, સપ્ટેમ્બરના અંતમાં કે ઑક્ટોબરમાં. વીસ દિવસ પછી દિવાળી.

ફલા પંચાંગ તમારા પોતાના શહેર માટે ચોક્કસ દિવસ કહે છે; ઉપરના ચંદ્ર અને સૂર્યના નિયમો જ તે ગણતરી માટે વાપરે છે.

કથા

એક જ દિવસે બે વિજય. નવ રાતના યુદ્ધને અંતે દુર્ગાએ મહિષાસુરને માર્યો; અને છેલ્લા યુદ્ધ પહેલાં નવ રાત દેવીની ઉપાસના કરીને રામે રાવણને મારીને સીતાને પાછી મેળવી. ઉત્તર રાવણ બાળે છે; પૂર્વ દુર્ગાને વિદાય આપે છે; દક્ષિણ પોતાનાં હથિયાર અને ઓજાર દેવીના આશીર્વાદ માટે માંડે છે.

મૈસૂરનો દસરા આ દિવસનું રાજવી રૂપ છે, ચારસો વર્ષ જૂનું: ચામુંડેશ્વરી દેવી સોનાની અંબાડીમાં હાથી પર શહેરમાં ફરે છે (જંબૂ સવારી), અને પાછળ મહેલ ઝગમગે છે. હિમાચલનું કુલ્લુ આજથી અઠવાડિયાનો દસરો શરૂ કરે છે, જ્યારે ખીણના ગ્રામદેવ પાલખીમાં રઘુનાથને મળવા ઊતરે છે.

નેપાળ તેને દશૈં તરીકે પાળે છે — દેશનો સૌથી મોટો તહેવાર, દસ દિવસનો, જેને અંતે વડીલો ઘરના દરેક નાનાના કપાળે ચોખા, દહીં અને કંકુનું ટીકા લગાવે છે.

દિવસ કેવી રીતે ઊજવાય છે

• ઉત્તર ભારતનાં નગરોમાં આગલી નવ રાત રામલીલા ચાલે છે અને આજે રાત્રે ફટાકડા ભરેલા રાવણ, કુંભકર્ણ અને મેઘનાદનાં પૂતળાં બળે છે; દિલ્હીના રામલીલા મેદાનમાં વડાપ્રધાન આવે છે.
• દક્ષિણમાં આયુધ પૂજા: વાહન, યંત્ર, ઓજાર, વાદ્ય અને પુસ્તક ધોઈને, ચંદન-કંકુ લગાવીને હાર પહેરાવાય છે; આગલો દિવસ સરસ્વતી પૂજાનો અને આજનો વિદ્યારંભનો, નાનાં બાળકો માટે.
• બંગાળમાં દુર્ગાની મૂર્તિઓ નદીએ લઈ જઈને વિસર્જિત થાય છે; તે પહેલાં પરિણીત સ્ત્રીઓ એકબીજીને સિંદૂર લગાવે છે (સિંદૂર ખેલા), અને પછીના દિવસોનું અભિવાદન છે શુભો બિજોયા.
• શમીના ઝાડની પૂજા થાય છે, કારણ કે પાંડવોએ અજ્ઞાતવાસના વર્ષ માટે પોતાનાં શસ્ત્ર તેમાં સંતાડ્યાં હતાં; મહારાષ્ટ્રમાં આપટાનાં પાન સોના તરીકે વહેંચાય છે.
• આજે શરૂ કરેલું કંઈ પણ — પહેલો પાઠ, નવો ધંધો, પ્રવાસ — ફળે છે એમ મનાય છે: પંચાંગ જોવાની જરૂર નથી.

વધુ વિજય અને મુક્તિ