वैकुंठ एकादशी

कधी येतो

ज्या महिन्यात सूर्य धनु राशीत असतो त्याच्या शुद्ध पक्षातली एकादशी — चांद्रगणनेत मार्गशीर्ष किंवा पौष, डिसेंबरअखेर किंवा जानेवारीच्या सुरुवातीला. नियम सौर असल्याने काही वर्षी हीच मोक्षदा एकादशी असते आणि काही वर्षी पुत्रदा.

फला पंचांग तुमच्या स्वतःच्या शहरासाठी नेमका दिवस सांगते; वरचे चांद्र आणि सौर नियम हेच ते गणितासाठी वापरते.

कथा

विष्णूचे लोक वैकुंठ, आणि त्याचे उत्तर द्वार याच एका दिवशी उघडे असते असे मानतात. ज्या देवळांना असे द्वार आहे — श्रीरंगमचे परमपद वासल, तिरुमलाचे वैकुंठ द्वार — ती पहाटेच्या आधी ते उघडून रांगेला त्यातून जाऊ देतात.

प्रत्येक पक्षाचा अकरावा दिवस एकादशीचा; पद्मपुराण ज्या कन्येला नाव देते, तीच एकादशी. चोवीसांपैकी याच दिवसाला शास्त्रे सर्वांत मोठा म्हणतात. हा दिवस जे जोडतो, ते दार. बाकीची एकादशी घरात पाळली जाते; ही वर्षातून एकदा उघडणाऱ्या दारासमोर रांगेत उभे राहून.

तेलुगू भाषिक हिला मुक्कोटि एकादशी म्हणतात — त्या दिवशी तीन कोटी देव पृथ्वीवर उतरतात अशी श्रद्धा. केरळात गुरुवायूरच्या कृष्णमंदिरातली गुरुवायूर एकादशी हा मोठा दिवस.

दिवस कसा साजरा होतो

• आदल्या सूर्यास्तापासून पूर्ण उपास, रात्रभर जागरण, पठण आणि भजन, आणि दुसऱ्या दिवशी द्वादशी लागल्यावर पारणे.
• द्वार पहाटेच्या आधी उघडतात; श्रीरंगममध्ये देव त्यातूनच बाहेर पडतात आणि गर्दी मागून चालते, आणि देऊळ त्याभोवती एकवीस दिवसांचा उत्सव करते.
• भगवद्गीतेचे वाचन होते: हीच गीता जयंतीही आहे, कृष्णाने अर्जुनाला गीता सांगितल्याचा दिवस.
• अर्धवट उपास करणारे धान्य आणि डाळी टाळून फळे, दूध आणि एकादशीला चालणारी कंदमुळे घेतात.

आणखी उपवास आणि जागरणे