भीष्म एकादशी

कधी येतो

माघ शुद्ध पक्षातली एकादशी, जानेवारीअखेर किंवा फेब्रुवारीत. पुराणे हिला जया म्हणतात, दक्षिणेतली पंचांगे भीष्म छापतात; एकाच दिवसासाठी दोन्ही नावे प्रचलित आहेत.

फला पंचांग तुमच्या स्वतःच्या शहरासाठी नेमका दिवस सांगते; वरचे चांद्र आणि सौर नियम हेच ते गणितासाठी वापरते.

कथा

कुरुक्षेत्रावर भीष्म शरपंजरीवर पडले होते, स्वतःचा मृत्यू रोखून — कारण त्याची वेळ ते स्वतः निवडू शकत होते. युद्ध संपले होते आणि युधिष्ठिर धर्माचे प्रश्न घेऊन आला, आणि तो वृद्ध कित्येक दिवस उत्तरे देत राहिला.

सर्वात सोपा आणि निश्चित मार्ग कोणता असे विचारल्यावर त्यांनी विष्णूची हजार नावे सांगितली — विष्णुसहस्रनाम. वैष्णव परंपरेतले सर्वाधिक परिचित संस्कृत पठण तेच, आणि आज ते एका बैठकीत पूर्ण वाचले जाते.

सूर्य उत्तरायणात येईपर्यंत त्यांनी प्राण सोडले नाहीत. त्याच शुद्ध पक्षातली अष्टमी भीष्माष्टमी, त्यांच्या देहत्यागाचा दिवस; त्यांना संतती नव्हती, म्हणून तर्पण कोणीही देऊ शकतो.

दिवस कसा साजरा होतो

• आदल्या सूर्यास्तापासून उपास, द्वादशीला सकाळच्या अर्पणानंतर पारणे.
• विष्णुसहस्रनामाचे पठण — घरी किंवा देवळात, बहुधा एकाच बैठकीत.
• भीष्मांना पाणी आणि तिळाचे तर्पण; वंश नसल्याने ते कोणीही देऊ शकतो, हेच इथले वेगळेपण.
• आंध्र प्रदेश, तेलंगणा, तमिळनाडू आणि कर्नाटकात, आणि दक्षिणेतल्या वैष्णव देवळांत सर्वात मोठा.

आणखी उपवास आणि जागरणे