महाशिवरात्री

कधी येतो

माघ वद्य चतुर्दशी (उत्तरेच्या गणनेने फाल्गुन), अमावास्येच्या आदल्या रात्री, फेब्रुवारी किंवा मार्चच्या सुरुवातीला. शिवरात्र दर महिन्याला येते; ही मोठी.

फला पंचांग तुमच्या स्वतःच्या शहरासाठी नेमका दिवस सांगते; वरचे चांद्र आणि सौर नियम हेच ते गणितासाठी वापरते.

कथा

या रात्रीसाठी तीन कथा सांगितल्या जातात. याच रात्री शिव-पार्वतीचा विवाह झाला. समुद्रमंथनातून निघालेले हलाहल शिवांनी प्राशन करून कंठात धरले, आणि ते पसरू नये म्हणून पार्वती व देवांनी त्यांना रात्रभर जागे ठेवले. आणि याच रात्री शिव प्रथम आदि-अंत नसलेल्या तेजाच्या स्तंभरूपात (ज्योतिर्लिंग) प्रकट झाले, ज्याचे माप ब्रह्मदेवालाही आणि विष्णूलाही घेता आले नाही.

पुराणे आणखी एक कथा जोडतात: वाघापासून वाचण्यासाठी एक शिकारी बेलाच्या झाडावर रात्र काढत होता, आणि जागे राहण्यासाठी पाने तोडून टाकत होता; ती पाने खाली एका पिंडीवर पडत आहेत हे त्याला ठाऊकच नव्हते. नकळत घडलेल्या पूजेने त्याला तारले. ही कथा अशासाठी सांगतात की आपली पूजा फार लहान आहे असे कोणालाही वाटू नये.

ही रात्र हिवाळ्यातली शेवटची गडद रात्रही आहे; चंद्र सर्वात बारीक असतो, आणि पहाटेपर्यंतचे जागरण हे परंपरेचे त्यावरचे उत्तर.

दिवस कसा साजरा होतो

• दिवसभर उपवास — फार तर फळे आणि दूध — आणि रात्रभर जागरण.
• रात्रीच्या चारही प्रहरांत पिंडीवर अभिषेक: दूध, दही, मध, तूप, साखर आणि पाणी, आणि मग बेलपत्र — शिवाचे स्वतःचे तीन पानांचे पान.
• ॐ नमः शिवाय चा जप, रुद्रपाठ, आणि मंदिरांत शिवपुराणाचे वाचन.
• बारा ज्योतिर्लिंगे, वाराणसीचे काशी विश्वनाथ आणि काठमांडूचे पशुपतिनाथ इथे सर्वाधिक गर्दी; महाराष्ट्रात भीमाशंकर, त्र्यंबकेश्वर, घृष्णेश्वर, परळी वैजनाथ आणि औंढा नागनाथ रात्रभर जागी असतात.

आणखी उपवास आणि जागरणे