हरतालिका

कधी येतो

भाद्रपद शुद्ध पक्षातली तृतीया, गणेश चतुर्थीच्या आदल्या दिवशी, ऑगस्टअखेर किंवा सप्टेंबरमध्ये.

फला पंचांग तुमच्या स्वतःच्या शहरासाठी नेमका दिवस सांगते; वरचे चांद्र आणि सौर नियम हेच ते गणितासाठी वापरते.

कथा

पार्वतीला शिवच हवे होते, दुसरे कोणी नाही. तिच्या वडिलांनी विष्णूशी संबंध ठरवला होता, म्हणून तिची सखी तिला वनातल्या गुहेत घेऊन गेली — हरण, नेले जाणे, आणि आलिका, सखी; हरतालिका नावाचा एक अर्थ हाच. तिथे तिने वाळूचे लिंग केले आणि शिव येऊन लग्नाला तयार होईपर्यंत अन्नपाण्याशिवाय उपास केला.

म्हणून हा दिवस एका स्त्रीच्या निवडीचा आहे, आणि ती निवड कठीण उपासाने निभावण्याचा. विवाहित स्त्रिया तो पतीसाठी करतात; अविवाहित ज्या पतीची इच्छा आहे त्यासाठी.

कर्नाटकात हीच तिथी गौरी हब्बा आणि कथा वेगळी: गौरी त्या दिवशी माहेरी येते, आणि दुसऱ्या दिवशी सकाळी तिला परत न्यायला मुलगा गणपती येतो. जे घर चतुर्थीला गणपती बसवते ते आदल्या संध्याकाळी त्याच्या आईला बसवते.

दिवस कसा साजरा होतो

• निर्जळी उपास — अन्न नाही, पाणी नाही — दिवसभर आणि बहुधा रात्रभरही, दुसऱ्या दिवशी सकाळी पारणे.
• वाळू किंवा मातीच्या शिव-पार्वतीच्या मूर्ती करून, सजवून, दिवे, गाणी आणि कथेसह रात्रभर पूजल्या जातात.
• कर्नाटकात घरात सजवलेली गौरीची मूर्ती किंवा हळदीचा शंकू ठेवतात, आणि सुवासिनी बागिना देवाणघेवाण करतात — सुपात धान्य, बांगड्या, हळद आणि खणाचे कापड.
• उत्तरेत दिवसाचा रंग हिरवा, हातावर मेंदी आणि नव्या बांगड्या; नेपाळात स्त्रिया पशुपतिनाथावर लाल वेशात नाचतात.

आणखी उपवास आणि जागरणे