गोकुळाष्टमी

हिंदू देव, संत आणि गुरूंच्या जयंत्या साधारण ऑगस्ट

श्रावण वद्य अष्टमीच्या मध्यरात्री कृष्णाचा जन्म; उपवास मध्यरात्री सुटतो, आणि दुसऱ्या दिवशी रस्तोरस्ती दहीहंडी.

कधी येतो

श्रावण वद्य अष्टमी (दक्षिणेच्या गणनेने भाद्रपद), ऑगस्ट किंवा सप्टेंबरच्या सुरुवातीला. केरळ ती रोहिणी नक्षत्रावरून ठरवतो.

फला पंचांग तुमच्या स्वतःच्या शहरासाठी नेमका दिवस सांगते; वरचे चांद्र आणि सौर नियम हेच ते गणितासाठी वापरते.

कथा

कृष्णाचा जन्म मथुरेच्या कारागृहात मध्यरात्री झाला, देवकी आणि वसुदेव यांचे आठवे अपत्य म्हणून. आठवा मुलगा आपल्याला मारेल या भविष्यवाणीमुळे मामा कंसाने आधीची सहा मारली होती. त्या रात्री बेड्या गळून पडल्या, पहारेकरी झोपले, आणि वसुदेवाने भर पुरात यमुना ओलांडून बाळाला गोकुळात नेले, जिथे नंद-यशोदेच्या नुकत्याच जन्मलेल्या मुलीशी अदलाबदल झाली.

ते गवळ्याचा मुलगा म्हणून वाढले — लोणी चोरत, बासरी वाजवत, गौळणींसोबत रास खेळत, आणि कंसाने पाठवलेला प्रत्येक असुर मारत. तरुणपणी ते मथुरेला परतले आणि भविष्यवाणी खरी केली. कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावरचे त्यांचे शिकवणे म्हणजे भगवद्गीता.

त्यांचे जन्मस्थान मथुरा आणि बालपणीचे वृंदावन त्या रात्री तुडुंब भरतात; द्वारकाधीश आणि बांके बिहारी मंदिरांत हजारोंच्या गर्दीसमोर मध्यरात्रीची आरती होते.

दिवस कसा साजरा होतो

दिवसभर उपवास, आणि मध्यरात्रीच्या जन्मानंतर तो सुटतो — शंख, घंटा, आणि बाळकृष्णाच्या मूर्तीला दूध, दही, मध आणि तुपाचा अभिषेक.
पाळणा सजवला जातो आणि त्यात बाळकृष्ण झुलवला जातो; दारापासून देवघरापर्यंत तांदळाच्या पिठाची छोटी पावले काढली जातात, जणू तो आत्ताच चालत आला.
दुसऱ्या दिवशी महाराष्ट्रात दहीहंडी: रस्त्यावर उंच बांधलेली दह्याची हंडी आणि ती फोडायला थर रचून चढणारी गोविंदा पथके — कृष्ण गोकुळात शिंकाळ्यावरची लोण्याची मडकी फोडत असे तशी.
तमिळनाडू आणि केरळात हा गोकुळाष्टमी — लोणी, पोहे आणि तीच छोटी पावले; गुजरातेत द्वारका ही रात्र छप्पन भोगाने साजरी करते.