हनुमान जयंती

कधी येतो

बहुतेक भारत चैत्र पौर्णिमा पाळतो, मार्चअखेर किंवा एप्रिलमध्ये. आंध्र आणि तेलंगणा वैशाख वद्य दशमी पाळतात, सुमारे सहा आठवड्यांनी; कर्नाटक डिसेंबरातली मार्गशीर्ष पौर्णिमा; तमिळनाडू मार्गळीची अमावास्या.

फला पंचांग तुमच्या स्वतःच्या शहरासाठी नेमका दिवस सांगते; वरचे चांद्र आणि सौर नियम हेच ते गणितासाठी वापरते.

कथा

हनुमान हे वायुदेव आणि अंजनी यांचे पुत्र, आणि रामाचे सर्वश्रेष्ठ भक्त. लहानपणी सूर्याला फळ समजून त्यांनी झेप घेतली आणि इंद्राच्या वज्राने ते खाली कोसळले; देवांनी भरपाई म्हणून त्यांना अशी वरदाने दिली की ते अजिंक्य झाले.

रामायणात ते सीतेचा शोध घेण्यासाठी एका उडीत समुद्र ओलांडून लंकेला जातात, शेपटीने नगरी जाळतात, आणि लक्ष्मणाला कोणती वनस्पती वाचवेल हे न कळल्याने अख्खा पर्वत उचलून आणतात. ते सेवेखेरीज काही मागत नाहीत. प्रेमाच्या सेवेत पूर्णपणे वाहिलेले सामर्थ्य — हाच या दिवसाचा गौरव.

दिवस कसा साजरा होतो

• तुलसीदासांच्या चाळीस चौपायांची हनुमान चालिसा म्हटली जाते, मंदिरांत दिवसभरात अनेकदा १०८ वेळा.
• मूर्तीला तेलात कालवलेला शेंदूर लावला जातो — सीता रामाच्या दीर्घायुष्यासाठी शेंदूर लावते हे कळल्यावर हनुमानाने सर्वांग शेंदुराने माखले होते.
• पैलवान आणि व्यायामपटू हा दिवस पाळतात; आखाडा हेच त्यांचे देऊळ.
• रामायणातले सुंदरकांड — जे हनुमानाचे कांड आहे — दिवसभर वाचले जाते.

आणखी देव, संत आणि गुरूंच्या जयंत्या