વરલક્ષ્મી વ્રત

ક્યારે આવે છે

શ્રાવણની પૂનમ પહેલાંનો શુક્રવાર, જુલાઈના અંતે કે ઓગસ્ટમાં. પૂનમ પોતે શુક્રવારે આવે તો વ્રત તેની આગળના શુક્રવારનું.

ફલા પંચાંગ તમારા પોતાના શહેર માટે ચોક્કસ દિવસ કહે છે; ઉપરના ચંદ્ર અને સૂર્યના નિયમો જ તે ગણતરી માટે વાપરે છે.

કથા

વરલક્ષ્મી એટલે વરદાન આપનારી લક્ષ્મી. સ્કંદપુરાણમાં શિવ આ વ્રત પાર્વતીને કહે છે, અને મગધની ચારુમતીની કથા દ્વારા કહે છે — તેણે વ્રત કર્યું, તેનું ઘર સોનાથી ભરાયું, અને તેણે એ રીત પોતાની પાસે ન રાખતાં પડોશણોને શીખવી.

આ દિવસે આઠેય લક્ષ્મીઓનું સાથે આવાહન થાય છે: ધન, ધાન્ય, ધૈર્ય, વિજય, સંતાન, વિદ્યા, અને બાકીની બધીને કામની બનાવતી પેલી બે — આરંભની લક્ષ્મી અને ટકનારી લક્ષ્મી.

આ મંદિરનો નહીં, ઘરનો તહેવાર છે. દેવીને ઘરે બોલાવાય છે, કળશમાં બેસાડાય છે, દિવસભર મહેમાનની જેમ સાચવાય છે અને આભાર માનીને વિદાય અપાય છે.

દિવસ કેવી રીતે ઊજવાય છે

• પિત્તળના કે માટીના કળશમાં ચોખા કે પાણી ભરીને તેના પર સાડી પહેરાવાય છે, ઘરેણાં ચડાવાય છે, ઉપર નાળિયેર અને આંબાનાં પાન મુકાય છે, અને આગળ લક્ષ્મીનું મુખ ગોઠવાય છે.
• હળદર લગાડેલા નવ કે અગિયાર દોરાનું તોરણ પૂજા પછી જમણા કાંડે બંધાય છે; ગયા વર્ષનો દોરો પહેલાં ઉતારી લેવાય છે.
• નૈવેદ્ય નવની ગણતરીમાં — આંધ્ર અને તેલંગણમાં નવ જાતની વાનગીઓ, તમિલનાડુમાં પાયસમ અને કોળુક્કટ્ટૈ — અને પડોશણોને બોલાવીને તાંબૂલ, હળદર અને કાપડનો કટકો અપાય છે.
• આંધ્ર પ્રદેશ, તેલંગણ, કર્ણાટક અને તમિલનાડુમાં આ મુખ્યત્વે સૌભાગ્યવતી સ્ત્રીઓનું વ્રત, અને નિમંત્રણની યાદી પૂજા જેટલી જ મહત્ત્વની ગણાય છે.

વધુ ઉપવાસ અને જાગરણ