బతుకమ్మ

ఎప్పుడు వస్తుంది

మహాలయ అమావాస్య నుంచి దుర్గాష్టమి దాకా తొమ్మిది రోజులు, సెప్టెంబర్ చివర్లో లేదా అక్టోబర్‌లో. నవరాత్రులకు ఒక రోజు ముందు మొదలై, వాటికన్నా రెండు రోజుల ముందే ముగుస్తుంది.

ఫల పంచాంగం మీ సొంత ఊరికి సరైన రోజు చెబుతుంది; పైన ఉన్న చాంద్ర, సౌర నియమాలే అది లెక్కకు వాడేవి.

కథ

బతుకమ్మ అంటే బతుకు అమ్మా అని. పేర్చిన పూల గోపురమే అమ్మవారు: ఇత్తడి పళ్ళెంలో వరుసల మీద వరుసలుగా పూలు, పైకి వెళ్ళే కొద్దీ చిన్నవవుతూ, పైన గౌరమ్మగా పసుపు ముద్ద. ఉదయం ఇంట్లో పేర్చి, సాయంత్రం బయటికి తీసుకొస్తారు.

కాలమే దీన్ని సాధ్యం చేస్తుంది. వానాకాలం అప్పుడే ముగిసి చెరువులు నిండి ఉంటాయి, పంట లేని నేల గునుగు, తంగేడు, బంతి, తామరలతో నిండిపోతుంది. ఇవి ఎవరూ నాటనివి, ఎవరూ అమ్మనివి; వాన వదిలిపెట్టి వెళ్ళినదానితో కట్టిన పండుగ ఇది.

తొమ్మిది రోజులకూ ఒక్కో పేరు, ఒక్కో నైవేద్యం — మొదటి రోజు ఎంగిలిపూల బతుకమ్మ నుంచి తొమ్మిదో రోజు సద్దుల బతుకమ్మ దాకా. 2014లో తెలంగాణ దీన్ని రాష్ట్ర పండుగగా ప్రకటించింది.

ఆ రోజు ఎలా జరుపుకుంటారు

• సాయంత్రం వీధిలోని ఆడవాళ్ళు తమ బతుకమ్మలను ఒక వాకిట్లో పెట్టి, చుట్టూ తిరుగుతూ చప్పట్లు కొడుతూ పాటలు పాడతారు. వాయిద్యం ఉండదు; చప్పట్లే తాళం.
• ఇంకా ఇంకా వచ్చి చేరుతుంటే వలయం పెద్దదవుతుంది, పాటలు రాత్రి దాకా సాగుతాయి. ఆ పాటలు ఎవరూ రాసిపెట్టినవి కావు, తల్లి నుంచి కూతురికి అందినవి.
• తొమ్మిదో సాయంత్రం బతుకమ్మలను ఊరేగింపుగా చెరువుకో, వాగుకో, హుస్సేన్ సాగర్‌కో తీసుకెళ్ళి నీటిలో వదులుతారు; పూలు నీటికే ఉండిపోతాయి.
• వదిలే ముందు పైనున్న పసుపు గౌరమ్మను తీసి పెట్టుకుంటారు, ఒకరికొకరు రాసుకుంటారు.
• పెళ్ళికాని ఆడపిల్లలు ముందు వారం బొడ్డెమ్మ ఆడతారు — మట్టితో, పూలతో చేసేది; బతుకమ్మ మొదలయ్యే రోజున అది ముగుస్తుంది.

భోజనం దగ్గర

మలీద — రొట్టెను బెల్లం నెయ్యిలో పిసికినది, సత్తుపిండి. రోజు పేర్లే నైవేద్యాలు కూడా: నానబెట్టిన బియ్యం, బెల్లం పెసరపప్పు, నువ్వులు, చివరి రోజున ఐదు రకాల సద్ది అన్నాలు — పెరుగు, చింతపండు, నిమ్మ, కొబ్బరి, నువ్వులు.

మరిన్ని విజయం, విముక్తి