విజయదశమి (అర్థం ‘విజయవంతమైన పదోది’): రావణుడిపై రాముడి విజయం, మహిషాసురుడిపై దుర్గ విజయం. కొత్త విద్య సంప్రదాయంగా ఈ రోజు మొదలుపెడతారు.
కథ
ఒకే రోజు రెండు విజయాలు. దుర్గ తొమ్మిది రాత్రుల యుద్ధం చివర్లో దున్నపోతు రాక్షసుడు మహిషాసురుణ్ణి చంపింది; రాముడు చివరి యుద్ధానికి ముందు అవే తొమ్మిది రాత్రులు అమ్మవారిని పూజించి రావణుణ్ణి చంపి సీతను తిరిగి పొందాడు. ఉత్తరం రావణుణ్ణి కాలుస్తుంది; తూర్పు దుర్గను సాగనంపుతుంది; దక్షిణం అమ్మవారి ఆశీస్సుకు పనిముట్లు, ఆయుధాలు పెడుతుంది.
మైసూరు దసరా ఈ రోజు రాజ రూపం, నాలుగు వందల ఏళ్ళ పాతది: దేవత చాముండేశ్వరి ఏనుగు వీపుపై బంగారు అంబారీలో నగరంలో ఊరేగుతుంది (జంబూ సవారి), వెనుక వెలిగే మహల్. హిమాచల్ కుల్లు ఈ రోజు తన దసరా వారం మొదలుపెడుతుంది, లోయ గ్రామ దేవుళ్ళు పల్లకీల్లో రఘునాథుడిని చూడటానికి దిగి వస్తారు.
నేపాల్ దీన్ని దశైంగా జరుపుకుంటుంది, దేశపు అతిపెద్ద పండుగ, పెద్దలు కుటుంబంలో ప్రతి చిన్నవారి నుదుటిపై బియ్యం, పెరుగు, సిందూరం టీకా పెట్టడంతో ముగిసే పది రోజులు.
ఎక్కడ వేరేలా జరుగుతుంది
- ఉత్తర భారతం
- తొమ్మిది సాయంత్రాల రామ్‌లీలా తర్వాత, సంధ్యవేళ రావణ, కుంభకర్ణ, మేఘనాదుల దిష్టిబొమ్మలను బాణసంచా నింపి తగలబెడతారు. ఢిల్లీ రామ్‌లీలా మైదానానికి ప్రధాని వస్తారు.
- బెంగాల్, ఒడిశా, అస్సాం
- ముత్తైదువులు అమ్మవారికి మిఠాయి తినిపించి ఒకరికొకరు సింధూరం రాసుకుంటారు (సిందూర్ ఖేలా), ప్రతిమలు నదికి వెళ్తాయి. ఆ తర్వాతి రోజుల పలకరింపు శుభో బిజోయా, దానితో పాటు వచ్చే ఇంటింటి కలయిక పక్షం రోజులు సాగుతుంది.
- కర్ణాటక — మైసూరు
- జంబూ సవారి: చాముండేశ్వరి బంగారు అంబారీలో ఏనుగు మీద నగరం చుట్టూ ఊరేగుతుంది; దారి చివర బన్నిమంటపంలో బన్ని (జమ్మి) చెట్టుకు పూజ, ఆపై కాగడాల కవాతు.
- కేరళ
- విద్యారంభం. తెల్లవారుజామునే సరస్వతి ముందు నుంచి పుస్తకాలు తిరిగి తీసుకుంటారు, మూడేళ్ళ పిల్లవాడితో బియ్యంలో మొదటి అక్షరం, ఆపై నాలుక మీద బంగారంతో రాయిస్తారు.
- తమిళనాడు
- ఒక బొమ్మను పక్కకు పడుకోబెట్టి కొలువు మొత్తాన్ని నిద్రపుచ్చి, ఏడాదికి సర్దేస్తారు. కులశేఖరపట్టణంలో పది రోజుల దసరా భక్తులే వేషాలు వేసుకుని ముగుస్తుంది.
- మహారాష్ట్ర
- సీమోల్లంఘనం — ఊరి సరిహద్దు దాటడం — ఆపై ఆప్తా ఆకులను బంగారంగా ఇచ్చిపుచ్చుకోవడం, సోనే ఘ్యా, సోన్యాసారఖే రహా అంటూ: బంగారం తీసుకో, బంగారంలా ఉండు.
- ఆంధ్ర, తెలంగాణ
- జమ్మి ఆకులను అలాగే ఇచ్చిపుచ్చుకుంటారు, విజయవాడలో అమ్మవారిని కృష్ణానదిపై దీపాల తెప్పోత్సవంలో తీసుకెళ్తారు. విజయనగరంలో పైడితల్లి అమ్మవారి సిరిమాను ఉత్సవం — పూజారిని పొడవాటి కొయ్య కొన మీద ఎత్తి తిప్పుతారు.
- హిమాచల్ — కులు
- ఈ లోయ దసరా ఈ రోజు ముగియదు, మొదలవుతుంది: రెండు వందలకు పైగా ఊరి దేవతలను పల్లకీల్లో ధాల్‌పూర్ మైదానానికి దించి రఘునాథుడి దగ్గర హాజరుపరుస్తారు, వారం రోజులు సాగుతుంది. ఈ మొదటి రోజు ఏమీ తగలబెట్టరు.
- నేపాల్
- ఇంట్లో పెద్దలు చిన్నవాళ్ళందరి నుదుటిన బియ్యం, పెరుగు, సింధూరంతో టీకా పెట్టి చెవి వెనుక జమరా తురుముతారు. ఆ కలయికకు రోజులు పడతాయి, దేశం దానికోసం ఆగిపోతుంది.
- అన్నిచోట్లా
- ఈ రోజు మొదలుపెట్టేది ముహూర్తం చూడకుండానే వర్ధిల్లుతుందని నమ్మకం: మొదటి పాఠం, కొత్త దుకాణం, ప్రయాణం, ఏళ్ళ కిందట పక్కన పెట్టిన వాయిద్యాన్ని మళ్ళీ చేతిలోకి తీసుకోవడం.
