वसंत पंचमी

कधी येतो

माघ शुद्ध पंचमी, जानेवारीअखेर किंवा फेब्रुवारीत. होळीच्या चाळीस दिवस आधी आणि वसंताची पहिली चाहूल.

फला पंचांग तुमच्या स्वतःच्या शहरासाठी नेमका दिवस सांगते; वरचे चांद्र आणि सौर नियम हेच ते गणितासाठी वापरते.

कथा

सरस्वती ही वाणी, विद्या आणि संगीताची देवी — शुभ्र वस्त्रांत, कमळावर किंवा हंसावर बसलेली, चार हातांत ग्रंथ, माळ आणि वीणा घेऊन. हा दिवस तिचा जन्मदिवस मानला जातो, आणि तोवर मुक्या असलेल्या ब्रह्मदेवाच्या सृष्टीला तिने वाणी दिली तोही.

पिवळा हा दिवसाचा रंग — उत्तरेकडची भरात आलेली मोहरीची शेते आणि येणारी ऊब. कामदेवाचेही स्मरण होते, कारण वसंत त्याचा; पंजाबात आणि फाळणीपूर्वीच्या लाहोरात बसंत हा वर्षातला पतंगांचा सण होता.

दिवस कसा साजरा होतो

• सरस्वती पूजा: पुस्तके, लेखण्या, वाद्ये आणि हत्यारे देवीपुढे ठेवली जातात आणि त्या दिवशी वापरली जात नाहीत.
• मुलांना पहिली अक्षरे शिकवली जातात, तांदळाच्या ताटलीत बोट धरून (अक्षरारंभ किंवा विद्यारंभ); बंगाल, बिहार आणि ओडिशातल्या शाळा-विद्यापीठांत विद्यार्थी पिवळ्या कपड्यांत पूजा करतात.
• पिवळे कपडे, पिवळा भात आणि मिठाई, आणि झेंडूची फुले; हा दिवस लग्नांसाठी आणि वास्तुशांतीसाठी पंचांग न पाहता शुभ मानला जातो.
• पंजाब, हरियाणा आणि राजस्थानात पतंग; उत्तरेकडची सूफी दर्गे, दिल्लीचा निजामुद्दीन त्यांत, बसंत पिवळ्या फुलांनी आणि कव्वालीने साजरा करतात.

पानात काय

केशरी गोड भात (केसर भात किंवा मीठे चावल); बंगालात पूजेसोबत खिचुडी, आणि बोरे — जी देवीला अर्पण होईपर्यंत खाल्ली जात नाहीत.

आणखी वसंत आणि ऋतू