एकादशी

कधी येतो

प्रत्येक पक्षातील एकादशी, म्हणजे चांद्रमासात दोनदा आणि वर्षात चोवीस. अधिक मास आला तर सव्वीस. उपवास सूर्योदयाला सुरू होऊन दुसऱ्या दिवशी सकाळी पारणेच्या वेळेत सोडला जातो; ती वेळ पंचांग मिनिटापर्यंत सांगते.

फला पंचांग तुमच्या स्वतःच्या शहरासाठी नेमका दिवस सांगते; वरचे चांद्र आणि सौर नियम हेच ते गणितासाठी वापरते.

कथा

पद्म पुराण मुर नावाच्या दैत्याची कथा सांगते. विष्णू झोपले असताना तो त्यांच्याच आत लपला, आणि झोपलेल्या देवाच्या देहातून जन्मलेल्या एका कन्येने त्याला मारले. जागे होऊन विष्णूंनी तिथीच्या नावाने तिला एकादशी म्हटले आणि वर दिला की जो तिचा दिवस पाळेल तो आपल्या कर्मांतून मुक्त होईल.

व्रत कथेपेक्षा जुने आहे. शरीर सर्वात आधी धान्य मागते, आणि ते एका दिवसासाठी बाजूला ठेवणे हा घर न सोडता गृहस्थाला करता येणारा सर्वात छोटा त्याग — संन्यास आणि व्रत यांतला फरक तोच.

चोवीसही एकादशींना स्वतःचे नाव आणि स्वतःची कथा आहे; पंचांग त्यांना नावानेच सांगते. धनुर्मासातील वैकुंठ एकादशी सर्वात मोठी, ज्येष्ठातील निर्जला सर्वात कठीण, आणि अधिक मासात येणाऱ्या दोन पद्मिनी व परमा.

दिवस कसा साजरा होतो

• त्या दिवशी धान्य आणि डाळी वर्ज्य असतात. त्याऐवजी फळे, दूध, कंद आणि त्यांची पिठे; काहीजण पाणीही घेत नाहीत.
• दिवस नामजपाचा, आणि भगवद्गीता किंवा विष्णुसहस्रनाम पठणाचा.
• दुसऱ्या दिवशी सकाळी पारणेच्या वेळेतच उपवास सोडावा लागतो; त्याआधी किंवा नंतर सोडल्यास व्रत निष्फळ मानले जाते.
• वैष्णव मंदिरे दिवसभर जागी राहतात; पंढरपूरची आषाढी वारी हीच एकादशी आहे आणि वर्षातील सर्वात मोठी गर्दी खेचते.

आणखी उपवास आणि जागरणे