रथयात्रा

कधी येतो

आषाढ शुद्ध पक्षातली द्वितीया, जूनअखेर किंवा जुलैत. नऊ दिवसांनी बाहुडा यात्रेत रथ परततात.

फला पंचांग तुमच्या स्वतःच्या शहरासाठी नेमका दिवस सांगते; वरचे चांद्र आणि सौर नियम हेच ते गणितासाठी वापरते.

कथा

जगन्नाथ म्हणजे जगाचा नाथ; पुरी ज्या रूपात त्याला पूजते तो कृष्णच — गोल डोळे आणि तुटक्या हातांची लाकडी मूर्ती, सोबत भाऊ बलभद्र आणि बहीण सुभद्रा. वर्षातून एकदा तिघे गर्भगृह सोडून बडा दंडावरून दोन मैल गुंडिचा देवळापर्यंत ओढले जातात, जिथे परत येण्याआधी ते आठवडाभर राहतात.

सांगितले जाणारे कारण असे की सुभद्रेला शहर पाहायचे होते आणि भावांनी तिला नेले. दुसऱ्या कथनात गुंडिचा देऊळ मावशीचे घर आणि हा प्रवास एक कौटुंबिक भेट.

या दिवसाचा मुद्दा प्रवेश आहे. जे देऊळ फक्त हिंदूंनाच आत घेते ते आपले देव उघड्या रस्त्यावर ठेवते, जिथे कोणीही त्यांना पाहू शकतो आणि दोरी ओढू शकतो. इंग्रजी शब्द जगरनॉट याच रथांतून आणि त्यांच्याभोवतीच्या गर्दीतून आला, आणि तो या दिवसाचे वर्णन नव्हे तर एका प्रवाशाचे चुकीचे वाचन आहे.

दिवस कसा साजरा होतो

• दरवर्षी तीन रथ नव्याने बांधले जातात, लाकूड, चाके आणि फळ्यांच्या ठरलेल्या संख्येने — जगन्नाथासाठी पंचेचाळीस फुटांचा नंदिघोष, बलभद्रासाठी तालध्वज, सुभद्रेसाठी दर्पदलन.
• ओढणे सुरू होण्याआधी पुरीचे गजपती राजे सोन्याच्या झाडूने रथांचे मंच झाडतात; छेरा पहँरा नावाचा तो विधी राजाला देवाच्या सेवेत उभा करतो.
• लाखो लोक दोऱ्या धरतात; रथ टप्प्याटप्प्याने पुढे सरकतात आणि बहुधा दुसऱ्या दिवसाआधी गुंडिचा देवळापर्यंत पोहोचत नाहीत.
• दोन आठवडे आधी स्नान पौर्णिमेला तिघांचे जाहीर स्नान होते, त्याने ते आजारी पडतात आणि यात्रेआधी पंधरवडाभर दर्शनातून काढले जातात — तोच अणसर.
• इस्कॉनने हा सण लंडन, न्यूयॉर्क, मेलबर्न आणि डझनभर इतर शहरांत नेला, जिथे दरवर्षी उन्हाळ्यात तेच तीन रथ रस्त्यांवरून ओढले जातात.

आणखी पवित्र दिवस