नागपंचमी

कधी येतो

श्रावण शुद्ध पंचमी, जुलै किंवा ऑगस्टमध्ये. आंध्र आणि तेलंगणा त्याऐवजी दिवाळीनंतरची नागुल चविती पाळतात.

फला पंचांग तुमच्या स्वतःच्या शहरासाठी नेमका दिवस सांगते; वरचे चांद्र आणि सौर नियम हेच ते गणितासाठी वापरते.

कथा

नाग हे पाताळातले सर्परूप देव, धनाचे आणि भूमीखालच्या पाण्याचे रक्षक. शेष विष्णूला आपल्या वेटोळ्यांवर वाहतो; समुद्रमंथनाची दोरी वासुकी होता; कृष्ण कालियाच्या फण्यावर नाचला आणि त्याला यमुनेतून हाकलले. शिव गळ्याभोवती एक नाग बाळगतात.

पावसाळा बिळे भरतो आणि खरे साप शेतांत आणि घरांत येतात, आणि हा सण म्हणजे त्यांच्याशी सलोखा करण्याची परंपरेची रीत: आज कोणी खणत नाही, नांगरत नाही, चिरत नाही, म्हणजे भूमीखालच्या कशालाही इजा होणार नाही.

महाभारताचे पहिले कथन जनमेजय राजाच्या सर्पसत्रात झाले — जे त्याच्या पित्याच्या सर्पदंशाने झालेल्या मृत्यूच्या सूडासाठी सुरू झाले आणि आस्तिक ऋषींनी याच दिवशी थांबवले; हा दिवस त्यांचाही.

दिवस कसा साजरा होतो

• वारुळांवर (नागांची घरे मानलेल्या) आणि दक्षिणेतल्या प्रत्येक गावात झाडाखालच्या कोरीव नागशिळांवर दूध, लाह्या, हळद आणि फुले वाहिली जातात.
• घराच्या भिंतीवर शेणाने किंवा हळदीने नागांची चित्रे काढली जातात, किंवा देवघरात मातीचा नाग ठेवला जातो.
• बहिणी भावांना सर्पदंशापासून रक्षण मागतात; महाराष्ट्रात हा दिवस त्यांचा, आणि त्या माहेरी जातात, झोके बांधतात आणि फेर धरून गाणी म्हणतात.
• महाराष्ट्रातले बत्तीस शिराळे पूर्वी या दिवशी जिवंत नाग बाहेर काढत असे; २०१४ पासून न्यायालयांनी ते थांबवले आणि गाव प्रतिमांची पूजा करते.

पानात काय

तळणीचे आणि चिरण्याचे काम आज टाळले जाते, म्हणून उकडलेले पदार्थ: दिंड, पुरणाचे दिवे आणि उकडीचे मोदक.

आणखी पवित्र दिवस