नववी रात्र महिषासुराशी झालेले युद्ध संपवते. दक्षिणेत हा दिवस आयुध पूजेचा: हत्यारे, वाद्ये, यंत्रे आणि वाहने स्वच्छ करून, हार घालून दिवसभर वापरली जात नाहीत — ज्याने काम करता ते आज वापरायचे नाही, पूजायचे.
कथा
नववी रात्र युद्ध संपवते: महिषासुर पडतो, आणि त्या क्षणापासून देवी महिषासुरमर्दिनी.
दक्षिणेत वाचन वेगळे आहे आणि दिवस माणसे ज्याने काम करतात त्याचा आहे. पांडवांनी अज्ञातवासात आपली शस्त्रे शमीच्या झाडात लपवली आणि याच दिवशी परत घेतली असे म्हणतात, म्हणून व्यवसायाची हत्यारे आज खाली ठेवून पूजली जातात, चालवली जात नाहीत.
त्याच दिवशी सरस्वतीचे आवाहन होते, म्हणून पुस्तके दिव्यासमोर रचून ठेवतात आणि उद्यापर्यंत उघडत नाहीत.
कुठे वेगळ्या पद्धतीने पाळतात
- संपूर्ण दक्षिण
- आयुधपूजा. गाड्या, यंत्रं, अवजारं, वाद्यं आणि पुस्तकं धुऊन, गंध आणि कुंकू लावून, केळीचं पान आणि लिंबू बांधून त्या दिवसापुरती न वापरता ठेवली जातात. कारखाने आणि वर्कशॉप बंद राहतात; बोनेटवर माळ असलेली बस त्या दिवसाचं सामान्य दृश्य.
- तमिळनाडू
- त्याच्याबरोबरच सरस्वतीपूजा. वाद्यं वाजवली जात नाहीत, पुस्तकं उघडली जात नाहीत; विद्यार्थी वर्षाचं काम देवळासमोर नव्हे, गोलूसमोर ठेवतात.
- बंगाल
- महानवमी हा देवी माहेरी असण्याचा शेवटचा पूर्ण दिवस, सकाळी होम होतो. संध्याकाळ हीच खरं तर निरोपाची सुरुवात.
- कर्नाटक — म्हैसूर
- राजवाडा स्वतःची आयुधपूजा करतो, आणि राजखड्ग हत्तीवरून मिरवणुकीने निघतो — खरं तर दुसऱ्या दिवसाच्या जंबू सवारीची तालीम.
- केरळ
- पुस्तकं बंदच राहतात. तीन दिवसांपैकी महानवमी मधली, आणि तोच दिवस ज्यावर काहीही वाचलं जात नाही, वाजवलं जात नाही, काम केलं जात नाही.
- महाराष्ट्र आणि राजस्थान
- खंडेनवमी: तलवारीची, आणि मेवाडात घोड्याची, घरातल्या उरलेल्या अवजारांबरोबरच पूजा होते — अश्वपूजन हेच ते ज्याने आपला तबेला टिकवला.