കഥ
പാർവതിക്ക് ശിവനെ വേണം, മറ്റാരെയും വേണ്ട. അച്ഛൻ വിഷ്ണുവിനെ തീരുമാനിച്ചിരുന്നു; അതിനാൽ കൂട്ടുകാരി അവളെ കാട്ടിലെ ഗുഹയിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി — ഹരിണ, കൊണ്ടുപോകപ്പെട്ടവൾ, ആലിക, കൂട്ടുകാരി എന്നത് ഹർതാലിക എന്ന പേരിന്റെ ഒരു വായനയാണ്. അവിടെ മണ്ണുകൊണ്ട് ഒരു ലിംഗമുണ്ടാക്കി, ശിവൻ വന്നു വിവാഹത്തിനു സമ്മതിക്കുന്നതുവരെ അന്നപാനീയങ്ങളില്ലാതെ വ്രതമെടുത്തു.
അതിനാൽ ഈ ദിവസം ഒരു സ്ത്രീ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനെയും, കഠിനമായ വ്രതത്തിലൂടെ ആ തിരഞ്ഞെടുപ്പു കാക്കുന്നതിനെയും കുറിച്ചാണ്. വിവാഹിതർ ഭർത്താവിനുവേണ്ടിയും, അവിവാഹിതർ പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന ഭർത്താവിനുവേണ്ടിയും ഇത് അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.
കർണാടകത്തിൽ ഇതേ തിഥി ഗൗരി ഹബ്ബയാണ്, ചട്ടക്കൂടും വ്യത്യസ്തം: ഗൗരി അന്ന് അമ്മവീട്ടിലേക്കു വരുന്നു, അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകാൻ പിറ്റേന്നു രാവിലെ മകൻ ഗണേശൻ വരുന്നു. ചതുർഥിക്ക് ഗണേശനെ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്ന വീട് തലേ വൈകുന്നേരം അമ്മയെ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു.