गुढीपाडवा

कधी येतो

चैत्र शुद्ध प्रतिपदा, मार्चमधल्या संपातानंतरची पहिली शुक्ल प्रतिपदा, मार्चअखेर किंवा एप्रिलच्या सुरुवातीला. दिवस सूर्योदयाने ठरतो: पहाटे जी तिथी असते तिचाच तो दिवस.

फला पंचांग तुमच्या स्वतःच्या शहरासाठी नेमका दिवस सांगते; वरचे चांद्र आणि सौर नियम हेच ते गणितासाठी वापरते.

कथा

युग-आदि म्हणजे युगाचा आरंभ. परंपरा सांगते की ब्रह्मदेवाने याच दिवशी सृष्टी रचायला सुरुवात केली, आणि नव्या वर्षाचे पंचांग आज मंदिरांत मोठ्याने वाचले जाते, म्हणजे वर्ष काय घेऊन येते ते सगळ्यांना कळावे: पाऊस, पिके, आणि प्रत्येक जन्मनक्षत्राचे भाकीत. चांद्र वर्षाला नाव असते, साठांच्या चक्रातले एक — म्हणजे एक नाव आयुष्यात एकदाच परत येते.

महाराष्ट्रात हा गुढीपाडवा: खिडकीतून किंवा दारातून काठीवर तेजस्वी खण, कडुनिंबाचा डहाळा, साखरेची माळ आणि वर उपडा तांब्या अशी गुढी उभारली जाते — विजयाची आणि शालिवाहन शकाच्या आरंभाची खूण. हा साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक, म्हणून नव्या कामाला पंचांग पाहावे लागत नाही.

तेलुगू आणि कन्नड मुलखात हाच उगादी-युगादी; सिंधी चेटी चंड, काश्मिरी नवरेह, आणि कोकणी किनारा संवत्सर पाडवो पाळतो.

दिवस कसा साजरा होतो

• पहाटे अभ्यंगस्नान, नवे कपडे, आणि दाराला आंब्याच्या पानांचे तोरण.
• कडुनिंबाची पाने, फुले आणि गूळ एकत्र खाल्ले जातात — कडू आणि गोड एका घासात, वर्ष जसे येईल तसे स्वीकारण्यासाठी. तेलुगू घरांत हीच उगादी पच्चडी, जिच्यात सहाही चवी असतात: कडुनिंब, गूळ, कैरी, चिंच, मीठ आणि हिरवी मिरची.
• संध्याकाळी पंचांगश्रवण: मंदिरात किंवा घरगुती गुरुजींकडून वर्षाचे भविष्य ऐकले जाते.
• तेलुगू संध्याकाळ कविसंमेलनाची; कर्नाटकाची युगादी बेवु-बेल्ल — कडुनिंब आणि गूळ — त्याच अर्थाने पाळते.

पानात काय

श्रीखंड-पुरी हा पाडव्याचा बेत; कडुनिंब-गूळ आधी, मग पुरणपोळी, आणि तेलुगू घरांत उगादी पच्चडी, बोब्बटलु आणि पुलिहोरा.

आणखी नववर्षे