കഥ
ശൈവ ഭാഷ്യത്തിൽ ഇത് ത്രിപുരി പൂർണിമ — അസുരന്മാരുടെ പറക്കുന്ന മൂന്ന് നഗരങ്ങളും ഒരൊറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് ശിവൻ നശിപ്പിച്ച ദിവസം; ദേവന്മാർ വിളക്ക് കൊളുത്തി ആഘോഷിച്ചു, അതുകൊണ്ട് ദേവ ദീപാവലി എന്ന പേര്. വൈഷ്ണവർ ഇത് വിഷ്ണുവിന്റെ മത്സ്യാവതാരത്തിനും നാല് മാസത്തെ ഉറക്കം അവസാനിക്കുന്നതിനും ആചരിക്കുന്നു.
കേരളത്തിൽ വൃശ്ചികത്തിലെ തൃക്കാർത്തിക വിളക്കിന്റെ ദിവസമാണ്: വീടിന്റെ ഓരോ പടിയിലും മുറ്റത്തും കളിമൺ വിളക്കുകൾ നിരത്തുന്നു, ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ്. തിരുവണ്ണാമലയിൽ ഇത് പത്ത് ദിവസത്തെ കാർത്തികയുടെ പാരമ്യമാണ്: സന്ധ്യക്ക് അരുണാചല മലമുകളിൽ നെയ്യുരുളി കത്തിക്കുന്നു, ആ ജ്വാല മൈലുകൾക്കപ്പുറം കാണാം.
ഒഡിഷയിൽ ഇത് ബോയിത ബന്ദാണ — പുലർച്ചെ കുട്ടികൾ കടലാസിലും വാഴനാരിലും ചെറിയ വള്ളങ്ങൾ വെള്ളത്തിൽ ഒഴുക്കുന്നു, ശീതക്കാറ്റിൽ ബാലിയിലേക്കും ജാവയിലേക്കും കപ്പൽ കയറിയ നാവികരുടെ ഓർമയ്ക്ക്.