കഥ
ദീപാവലി എന്നാൽ വിളക്കുകളുടെ നിര. വടക്ക് വിളക്കുകൾ രാമനുള്ളതാണ്: പതിനാല് വർഷത്തെ വനവാസവും രാവണവധവും കഴിഞ്ഞ് സീതയോടും ലക്ഷ്മണനോടും ഒപ്പം മടങ്ങിയ അദ്ദേഹത്തിന് അയോധ്യക്കാർ വഴിനീളെ വിളക്ക് കൊളുത്തി. തെക്ക് തലേദിവസം കൃഷ്ണന്റെ നരകാസുര വിജയത്തിന്റേതാണ്. പടിഞ്ഞാറ് സമ്പത്തിന്റെ ദേവിയായ ലക്ഷ്മി ഭൂമിയിൽ നടന്ന്, വൃത്തിയാക്കി വിളക്ക് കൊളുത്തിയ വീടുകളിൽ കയറുന്ന ദിവസം.
ജൈനർ ഇതേ രാത്രി മഹാവീരന്റെ മോക്ഷത്തിനും, സിഖുകാർ ഗുരു ഹർഗോവിന്ദിന്റെ ജയിൽമോചനത്തിനും, ബംഗാളിൽ കാളി പൂജയ്ക്കും ആചരിക്കുന്നു. ഒരേ ഇരുണ്ട രാത്രി, വെളിച്ചത്തിന് പല കാരണങ്ങൾ.
ജ്യോതിശാസ്ത്ര വിശദീകരണമാണ് ഏറ്റവും ലളിതം: മൺസൂൺ ആകാശം തെളിച്ചശേഷം വരുന്ന വർഷത്തിലെ ഏറ്റവും ഇരുണ്ട അമാവാസി; ഓരോ വീടും അതിന് തീകൊണ്ട് മറുപടി പറയുന്നു.
കേരളത്തിൽ ദീപാവലി ഒരു ചെറിയ ദിവസമാണ് — പലഹാരവും പടക്കവും ഉള്ള ഒരു അവധി; ഇവിടെ പടക്കത്തിന്റെ ദിവസം വിഷുവാണ്. പാലക്കാടും കൊങ്കണി, ഗുജറാത്തി വ്യാപാരി കുടുംബങ്ങൾക്കിടയിലുമാണ് ഇത് വലിയ ഉത്സവം.
