તુલસી વિવાહ

ક્યારે આવે છે

કારતક સુદ બારસ, પ્રબોધિની એકાદશીના બીજા દિવસે, નવેમ્બરમાં. ચાતુર્માસના ચાર મહિનાએ બંધ કરેલી લગ્નની મોસમ આજથી ખૂલે છે.

ફલા પંચાંગ તમારા પોતાના શહેર માટે ચોક્કસ દિવસ કહે છે; ઉપરના ચંદ્ર અને સૂર્યના નિયમો જ તે ગણતરી માટે વાપરે છે.

કથા

વૃંદા પોતાના પતિ જાલંધર પ્રત્યે નિષ્ઠાવાન હતી, અને એ જ નિષ્ઠાએ તેને અજેય બનાવ્યો હતો. તેને તોડવા વિષ્ણુએ જાલંધરનું રૂપ લીધું, અને એ સમજાયું ત્યારે તેણે તેમને પથ્થર થઈ જવાનો શાપ આપ્યો. તેમણે એ સ્વીકાર્યો, શાળિગ્રામ થયા, અને તેને તુલસીનું રૂપ આપ્યું — જેથી તેમને કરાયેલું કોઈ પણ અર્પણ તેના વગર પૂરું ન થાય.

આજનું લગ્ન એ જ વચન નિભાવવાનું છે. આંગણાની તુલસીનાં વિષ્ણુ સાથે પૂરી વિધિથી લગ્ન થાય છે, અને ઘર પોતાની જ દીકરીનું કન્યાદાન કરે છે.

એટલે જ દરેક વૈષ્ણવ નૈવેદ્ય પર તુલસીનું પાન હોય છે, અને આ છોડ જમીનમાં નહીં પણ ઊંચા શણગારેલા ક્યારામાં વવાય છે.

દિવસ કેવી રીતે ઊજવાય છે

• તુલસીનો ક્યારો રંગીને શણગારાય છે, નાની સાડી, બંગડી અને નથ પહેરાવાય છે, અને ઉપર શેરડીનો માંડવો બંધાય છે.
• શાળિગ્રામ કે નાની કૃષ્ણમૂર્તિ વરરાજા; વિધિ સાચા લગ્નની જ હોય છે — અંતરપટ, હળદર અને મંગલાષ્ટક સુધી.
• આમળાની ડાળીઓ, આમલી અને શેરડી ચડાવાય છે, અને નવી ઋતુનાં ફળ આજથી ખવાય છે.
• જે ઘરમાં પોતાની દીકરી ન હોય તે તુલસીના કન્યાદાનને એટલું જ પુણ્ય ગણે છે.

વધુ કૌટુંબિક સંબંધો