ભાઈબીજ

ક્યારે આવે છે

કારતક સુદ બીજ, દિવાળીના બે દિવસ પછી, ઑક્ટોબર કે નવેમ્બરમાં. ધનતેરસથી શરૂ થયેલો પાંચ દિવસનો તહેવાર આજે પૂરો થાય છે.

ફલા પંચાંગ તમારા પોતાના શહેર માટે ચોક્કસ દિવસ કહે છે; ઉપરના ચંદ્ર અને સૂર્યના નિયમો જ તે ગણતરી માટે વાપરે છે.

કથા

આ દિવસ યમનો અને તેની બહેન યમુનાનો છે. તેણે ભાઈને ઘરે નોતર્યો અને જમાડ્યો, અને યમ એટલો પ્રસન્ન થયો કે તેણે વરદાન આપ્યું: આજે જે ભાઈ બહેનને ઘરે જમે અને તેના હાથે કપાળે ટીકો કરાવે તેને મૃત્યુનો ડર નહીં રહે. એટલે જ આ દિવસનું જૂનું નામ યમ દ્વિતીયા.

બીજી કથા કૃષ્ણની છે, જે નરકાસુરના વધ પછી બહેન સુભદ્રાને મળવા ગયા અને દીવો, હાર અને ટીકાથી તેમનું સ્વાગત થયું.

રક્ષાબંધનમાં ભાઈ રક્ષણનું વચન આપે છે, જ્યારે ભાઈબીજમાં તે બહેનને ઘરે મહેમાન થઈને આવે છે: મુલાકાતની દિશા જ આખો મુદ્દો છે.

દિવસ કેવી રીતે ઊજવાય છે

• બહેન ભાઈના કપાળે કંકુ, ચંદન કે ચોખાનો ટીકો કરે છે અને દીવો ફેરવીને આરતી ઉતારે છે.
• તે તેને મીઠાઈ ખવડાવે છે, તે ભેટ આપે છે, અને આખું કુટુંબ તેને ઘરે સાથે જમે છે.
• મહારાષ્ટ્રમાં એ ભાઉબીજ, બંગાળમાં ભાઈ ફોંટા, નેપાળમાં ભાઈ ટીકા, જ્યાં ટીકો સાત રંગનો હોય છે અને દિવસ રાષ્ટ્રીય રજા છે.
• જે ભાઈ આવી શકતા નથી તેમને મનથી ટીકો થાય છે: બહેન નાળિયેર કે ફોટા પર ટીકો કરે છે અને મીઠાઈ ટપાલમાં મોકલે છે.

વધુ કૌટુંબિક સંબંધો