જન્માષ્ટમી

ક્યારે આવે છે

શ્રાવણ વદ આઠમ (દક્ષિણની ગણતરીએ ભાદરવો), ઑગસ્ટ કે સપ્ટેમ્બરની શરૂઆતમાં. કેરળ તેને રોહિણી નક્ષત્રથી નક્કી કરે છે.

ફલા પંચાંગ તમારા પોતાના શહેર માટે ચોક્કસ દિવસ કહે છે; ઉપરના ચંદ્ર અને સૂર્યના નિયમો જ તે ગણતરી માટે વાપરે છે.

કથા

કૃષ્ણનો જન્મ મથુરાની જેલમાં મધરાતે થયો, દેવકી અને વસુદેવના આઠમા સંતાન તરીકે. આઠમો પુત્ર તેને મારશે એવી ભવિષ્યવાણીને લીધે મામા કંસે અગાઉનાં છ મારી નાખ્યાં હતાં. એ રાત્રે બેડીઓ ખૂલી ગઈ, પહેરેગીરો ઊંઘી ગયા, અને વસુદેવ પૂરમાં યમુના ઓળંગીને બાળકને ગોકુળ લઈ ગયા, જ્યાં નંદ-યશોદાની હમણાં જ જન્મેલી દીકરી સાથે અદલાબદલી થઈ.

તેઓ ગોવાળના પુત્ર તરીકે ઊછર્યા — માખણ ચોરતા, વાંસળી વગાડતા, ગોપીઓ સાથે રાસ રમતા, અને કંસે મોકલેલા દરેક અસુરને મારતા. યુવાનીમાં તેઓ મથુરા પાછા ફર્યા અને ભવિષ્યવાણી સાચી કરી. કુરુક્ષેત્રના રણમેદાન પરનો તેમનો ઉપદેશ એટલે ભગવદ્ ગીતા.

તેમનું જન્મસ્થાન મથુરા અને બાળપણનું વૃંદાવન એ રાત્રે ભરાઈ જાય છે; દ્વારકાધીશ અને બાંકે બિહારી મંદિરોમાં હજારોની ભીડ સામે મધરાતની આરતી થાય છે.

દિવસ કેવી રીતે ઊજવાય છે

• દિવસભર ઉપવાસ, અને મધરાતના જન્મ પછી તે છૂટે છે — શંખ, ઘંટ, અને બાળકૃષ્ણની મૂર્તિને દૂધ, દહીં, મધ અને ઘીનો અભિષેક.
• પારણું શણગારાય છે અને તેમાં બાળકૃષ્ણ ઝુલાવાય છે; બારણેથી મંદિર સુધી ચોખાના લોટનાં નાનાં પગલાં પડાય છે, જાણે તે હમણાં જ ચાલીને આવ્યા હોય.
• બીજા દિવસે મટકી ફોડ: શેરીમાં ઊંચે બાંધેલી દહીંની મટકી અને તેને ફોડવા થર રચીને ચઢતાં ગોવિંદાનાં મંડળ — જેમ કૃષ્ણ ગોકુળમાં શીકે ટીંગાડેલી માખણની મટકી ફોડતા.
• દ્વારકા આ રાત છપ્પન ભોગથી ઊજવે છે; તમિળનાડુ અને કેરળમાં એ ગોકુળાષ્ટમી છે, માખણ, પૌંઆ અને એ જ નાનાં પગલાં સાથે.

થાળીમાં શું

માખણ, દહીં અને દૂધની મીઠાઈ, કારણ કે બાળકે એ જ ચોર્યું હતું; પંચામૃત; અને દક્ષિણમાં આ દિવસ માટે તળેલાં શેડૈ અને મુરુક્કુ.

વધુ દેવો, સંતો અને ગુરુઓની જયંતીઓ