કથા
દીપાવલી એટલે દીવાની હાર. ઉત્તરમાં દીવા રામ માટે છે: ચૌદ વર્ષના વનવાસ અને રાવણવધ પછી પાછા ફરતા રામ, સીતા અને લક્ષ્મણ માટે અયોધ્યાના લોકોએ રસ્તો ઝગમગાવ્યો. દક્ષિણમાં આગલો દિવસ કૃષ્ણના નરકાસુર પરના વિજયનો છે, અને પશ્ચિમમાં આ એ દિવસ છે જ્યારે ધનની દેવી લક્ષ્મી પૃથ્વી પર ફરે છે અને જે ઘર સ્વચ્છ અને ઝગમગતું હોય તેમાં પ્રવેશે છે.
જૈનો આ જ રાત મહાવીરના નિર્વાણ માટે પાળે છે, શીખો ગુરુ હરગોવિંદની કેદમાંથી મુક્તિ (બંદી છોડ દિવસ) માટે, અને બંગાળમાં એ રાત કાળીપૂજાની છે. એક જ અંધારી રાત, પ્રકાશનાં અનેક કારણો.
સૌથી સાદી સમજૂતી ખગોળની છે: ચોમાસાએ આકાશ સાફ કર્યા પછીની વર્ષની સૌથી અંધારી અમાસ, અને દરેક ઘર તેને અગ્નિથી જવાબ આપે છે.