ఏకాదశి

ఎప్పుడు వస్తుంది

ప్రతి పక్షంలోని ఏకాదశి, అంటే చాంద్రమాసానికి రెండుసార్లు, సంవత్సరానికి ఇరవై నాలుగు. అధిక మాసం వస్తే ఇరవై ఆరు. ఉపవాసం సూర్యోదయంతో మొదలై, మరుసటి రోజు ఉదయం పారణ సమయంలో విడుస్తారు; ఆ సమయాన్ని పంచాంగం నిమిషాలతో సహా చెబుతుంది.

ఫల పంచాంగం మీ సొంత ఊరికి సరైన రోజు చెబుతుంది; పైన ఉన్న చాంద్ర, సౌర నియమాలే అది లెక్కకు వాడేవి.

కథ

పద్మ పురాణం ముర అనే రాక్షసుడి కథ చెబుతుంది. విష్ణువు నిద్రిస్తున్నప్పుడు వాడు ఆయనలో దాక్కున్నాడు, నిద్రిస్తున్న దేవుడి శరీరం నుంచి పుట్టిన కన్య వాడిని సంహరించింది. మేల్కొన్న విష్ణువు ఆ తిథి పేరుతో ఆమెను ఏకాదశి అని పిలిచి, ఆమె రోజును పాటించినవారు చేసిన దాని నుంచి విముక్తి పొందుతారని వరమిచ్చాడు.

కథ కంటే వ్రతం పాతది. శరీరం ముందుగా కోరేది ధాన్యం; ఇల్లు వదలకుండా గృహస్థుడు చేయగలిగే అతి చిన్న త్యాగం దాన్ని ఒక రోజు పక్కన పెట్టడం. సన్యాసానికీ వ్రతానికీ తేడా అదే.

ఇరవై నాలుగు ఏకాదశులకూ వేరువేరు పేర్లు, వేరువేరు కథలు; పంచాంగం వాటిని పేరుతో చెబుతుంది. ధనుర్మాసంలో వచ్చే వైకుంఠ ఏకాదశి అన్నిటిలో పెద్దది, జ్యేష్ఠంలో నిర్జల ఏకాదశి అన్నిటిలో కఠినమైనది, అధిక మాసంలో వచ్చే రెండు పద్మిని, పరమ.

ఆ రోజు ఎలా జరుపుకుంటారు

• ఆ రోజు ధాన్యం, పప్పులు పక్కన పెడతారు. బదులుగా పండ్లు, పాలు, దుంపలు, వాటి పిండితో చేసినవి తింటారు; కొందరు నీళ్లు కూడా ముట్టకుండా ఉంటారు.
• రోజంతా నామజపం, భగవద్గీత లేదా విష్ణు సహస్రనామ పారాయణం.
• మరుసటి ఉదయం పారణ సమయంలోనే ఉపవాసం విడవాలి; ముందు గానీ తరువాత గానీ విడిస్తే వ్రతం చెల్లదని చెబుతారు.
• వైష్ణవ ఆలయాలు ఆ రోజంతా మేల్కొని ఉంటాయి; శ్రీరంగం, తిరుమలలో ధనుర్మాస ఏకాదశికి ఏడాదిలోకెల్లా పెద్ద జనం.

మరిన్ని ఉపవాసాలు, జాగరణలు