కథ
శైవ కథలో ఇది త్రిపురి పూర్ణిమ, శివుడు ఒకే బాణంతో రాక్షసుల మూడు ఎగిరే నగరాలను నాశనం చేసిన రోజు, దేవతలు ఉత్సవంగా దీపాలు వెలిగించారు; అందుకే దేవ దీపావళి పేరు, దేవతల సొంత దీపాల పండుగ. వైష్ణవులు దీన్ని విష్ణువు మత్స్య రూపానికి, ఆయన నాలుగు నెలల నిద్ర ముగింపుకు పాటిస్తారు.
తిరువణ్ణామలైలో ఈ రోజు పది రోజుల కార్తిగై శిఖరం: సంధ్య వేళ అరుణాచల కొండ శిఖరంపై నెయ్యి కుండ వెలిగిస్తారు, జ్వాల మైళ్ళ దూరం కనిపిస్తుంది; కొండ అగ్నిస్తంభ రూప శివుడు. తెలుగు ఆలయాల్లో ఈ రోజు గోపురాలపై జ్వాలా తోరణం, ఆకాశ దీపం.
ఒడిశాలో ఇది బోయితా బందాన, పిల్లలు తెల్లవారుజామున కాగితం, అరటి బెరడు చిన్న పడవలను నీటిపై తేలుస్తారు, శీతకాలపు గాలితో బాలి, జావాకు బయలుదేరిన నావికుల గుర్తుగా.