सर्वपित्री अमावास्या

कधी येतो

भाद्रपद अमावास्या (उत्तरेच्या गणनेने आश्विन), सप्टेंबर किंवा ऑक्टोबरच्या सुरुवातीला. तिने पितृपक्ष संपतो आणि दुसऱ्या दिवशी नवरात्र सुरू होते.

फला पंचांग तुमच्या स्वतःच्या शहरासाठी नेमका दिवस सांगते; वरचे चांद्र आणि सौर नियम हेच ते गणितासाठी वापरते.

कथा

या अमावास्येच्या आधीचे पंधरा दिवस पितर पृथ्वीवर उतरून वंशजांकडून अन्नाची वाट पाहतात असे मानले जाते. कारण महाभारत सांगते: कर्ण स्वर्गात पोहोचल्यावर त्याला खायला सोने दिले गेले, कारण आयुष्यभर त्याने दानात सोनेच दिले होते, अन्न कधी नाही. त्याला पंधरा दिवसांसाठी परत पाठवले गेले, पितरांना अन्न देण्यासाठी — आणि तो पक्ष त्याचाच.

अमावास्या ही पक्षातली शेवटची संधी. ज्यांची पुण्यतिथी माहीत नाही, किंवा जी चुकली, त्या सर्वांचे श्राद्ध आज होते — म्हणूनच ती सर्वपित्री अमावास्या, सगळ्या पितरांची अमावास्या.

बंगालात हीच पहाट महालया — दुर्गेला तिच्या उत्सवासाठी उतरण्याचे निमंत्रण. आकाशवाणी १९३१ पासून पहाटे चार वाजता वीरेंद्रकृष्ण भद्र यांचे महिषासुरमर्दिनीचे पठण प्रसारित करते, आणि शहर त्यानेच जागे होते.

दिवस कसा साजरा होतो

• तर्पण: काळे तीळ आणि जव मिसळलेले पाणी दक्षिणेकडे तोंड करून, वडिलांच्या तीन पिढ्यांसाठी ओंजळीतून सोडले जाते — नदीवर किंवा घरी.
• पिंडदान: शिजवलेल्या भाताचे पिंड अर्पण करून कावळ्यांसाठी ठेवले जातात; तेच अन्न पितरांपर्यंत पोहोचवतात असे मानले जाते.
• ब्राह्मणांना किंवा गरजूंना पितरांचे जेवण दिले जाते, आणि या पक्षात नव्या कामाचा आरंभ केला जात नाही.
• वाराणसीची गंगा, गयेची फल्गू, आणि दक्षिणेत रामेश्वरम व श्रीरंगमची कावेरी — इथे हे विधी सर्वाधिक होतात; महाराष्ट्रातून त्र्यंबकेश्वर आणि पंढरपूरची चंद्रभागा.

आणखी पूर्वज आणि स्मरण