കഥ
ഈ രാത്രിക്ക് മൂന്ന് കഥകളുണ്ട്. ശിവനും പാർവതിയും വിവാഹിതരായത് ഇന്നാണ്. പാലാഴി മഥനത്തിൽ ഉയർന്ന വിഷം ശിവൻ കുടിച്ച് കണ്ഠത്തിൽ നിർത്തി; അത് പടരാതിരിക്കാൻ പാർവതിയും ദേവന്മാരും രാത്രി മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തെ ഉണർത്തി വച്ചു. ഇതേ രാത്രിയിലാണ് ശിവൻ ആദ്യമായി ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത പ്രകാശസ്തംഭമായി — ജ്യോതിർലിംഗമായി — പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്; അത് അളക്കാൻ ബ്രഹ്മാവിനും വിഷ്ണുവിനും കഴിഞ്ഞില്ല.
പുരാണങ്ങൾ ഒരു വേടനെയും ചേർക്കുന്നു: കടുവയിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ട് കൂവളമരത്തിൽ രാത്രി കഴിച്ചവൻ, ഉറങ്ങാതിരിക്കാൻ ഇലകൾ പറിച്ചിട്ടു; താഴെ ഒരു ലിംഗത്തിൽ അവ വീഴുന്നത് അയാൾ അറിഞ്ഞില്ല. അറിയാതെ ചെയ്ത ആരാധനയാണ് അയാളെ രക്ഷിച്ചത്. തന്റെ ആരാധന ചെറുതാണെന്ന് ആരും കരുതരുത് എന്നതിനാണ് ഈ കഥ.
ഇത് ശൈത്യത്തിന്റെ അവസാന ഇരുട്ടുകൂടിയാണ്; ചന്ദ്രൻ ഏറ്റവും മെലിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, പുലരുവോളമുള്ള ജാഗരണമാണ് പാരമ്പര്യം അതിന് നൽകുന്ന മറുപടി.